Ngày đáo hạn quyền chọn là gì?
Ngày đáo hạn (expiration date) là mốc thời gian cuối cùng mà một hợp đồng quyền chọn còn hiệu lực. Sau thời điểm này, nếu quyền thực hiện hợp đồng chưa được sử dụng, hợp đồng sẽ tự động hết giá trị, và người mua sẽ mất toàn bộ phí quyền chọn đã trả nếu chưa thực hiện quyền trước đó.
Ngày đáo hạn là một trong ba yếu tố cốt lõi cấu thành một hợp đồng quyền chọn cụ thể, cùng với giá thực hiện (strike price) và loại quyền (mua hay bán). Mỗi loại hàng hóa thường được niêm yết với nhiều ngày đáo hạn khác nhau song song, cho phép nhà đầu tư lựa chọn kỳ hạn phù hợp với chiến lược giao dịch hoặc mục đích phòng hộ giá của mình.
Việc hiểu rõ ngày đáo hạn không chỉ giúp nhà đầu tư biết “hạn cuối” của hợp đồng, mà còn liên quan trực tiếp đến các quyết định quan trọng khi hợp đồng tiến gần đến thời điểm này, sẽ được trình bày chi tiết ở các phần sau.
Giá thực hiện quyền chọn là gì và liên quan thế nào đến ngày đáo hạn?
Giá thực hiện (strike price) là mức giá đã được cố định ngay từ khi ký hợp đồng, dùng làm căn cứ để mua hoặc bán hàng hóa cơ sở nếu người nắm giữ quyết định thực hiện quyền.
Hai yếu tố giá thực hiện và ngày đáo hạn luôn đi cùng nhau để xác định một hợp đồng quyền chọn cụ thể. Trên bảng giá Option Chain, mỗi loại hàng hóa thường được niêm yết với nhiều mức giá thực hiện khác nhau, và với mỗi mức giá thực hiện đó lại có nhiều ngày đáo hạn khác nhau để lựa chọn. Nói cách khác, một hợp đồng quyền chọn không chỉ được xác định bởi “loại hàng hóa” hay “loại quyền” (Call/Put), mà còn phải xác định chính xác cặp giá thực hiện – ngày đáo hạn cụ thể mà nhà đầu tư muốn giao dịch.
Việc hiểu rõ cách hai yếu tố này kết hợp với nhau giúp nhà đầu tư tránh nhầm lẫn khi tra cứu hoặc đặt lệnh trên bảng giá, đặc biệt khi danh sách hợp đồng hiển thị cùng lúc nhiều dòng dữ liệu.
Xem chi tiết: Cách đọc Option Chain (bảng giá quyền chọn) hàng hóa
Đáo hạn quyền chọn diễn ra theo quy trình nào?
Khi một hợp đồng quyền chọn tiến đến hoặc đạt ngày đáo hạn, có hai khả năng có thể xảy ra:
- Thực hiện quyền (exercise): người mua quyền chọn quyết định sử dụng quyền mua hoặc bán hàng hóa cơ sở theo giá thực hiện đã cam kết trong hợp đồng.
- Để hợp đồng hết hiệu lực (expire worthless): người mua không thực hiện quyền, hợp đồng tự động mất giá trị sau ngày đáo hạn, và khoản lỗ chỉ dừng lại ở mức phí quyền chọn đã trả.
Quyết định giữa hai khả năng này phụ thuộc chủ yếu vào việc hợp đồng đang ở trạng thái ITM hay OTM tại thời điểm gần đáo hạn: nếu ITM (có lợi khi thực hiện), người mua thường có xu hướng thực hiện quyền; nếu OTM (chưa có lợi), người mua thường để hợp đồng hết hạn.
Exercise (thực hiện quyền) là gì?
Exercise là hành động người mua quyền chọn quyết định sử dụng quyền mua hoặc bán hàng hóa cơ sở theo đúng giá thực hiện đã cam kết trong hợp đồng, thay vì để hợp đồng hết hiệu lực.
Hành động exercise thường diễn ra khi hợp đồng đang ở trạng thái ITM (in the money), tức việc thực hiện quyền tại thời điểm đó mang lại lợi ích cho người nắm giữ so với việc giao dịch trực tiếp trên thị trường. Với quyền chọn mua đang ITM, exercise nghĩa là mua hàng hóa ở giá thực hiện thấp hơn giá thị trường; với quyền chọn bán đang ITM, exercise nghĩa là bán hàng hóa ở giá thực hiện cao hơn giá thị trường.
Ngược lại, nếu hợp đồng đang ở trạng thái OTM gần ngày đáo hạn, việc thực hiện quyền sẽ bất lợi hơn so với giao dịch trực tiếp trên thị trường, nên người mua thường không lựa chọn exercise trong trường hợp này.
Xem chi tiết: ITM là gì? Trạng thái có lời trong quyền chọn hàng hóa
Assignment (bị chỉ định thực hiện nghĩa vụ) là gì?
Khi một người mua quyết định exercise, sẽ có một người bán tương ứng bị assignment, tức bị chỉ định phải thực hiện nghĩa vụ đối ứng theo đúng điều khoản của hợp đồng.
Cụ thể, nếu người mua quyền chọn mua thực hiện quyền (mua hàng hóa ở giá thực hiện), thì người bán quyền chọn mua tương ứng sẽ bị assignment và buộc phải bán hàng hóa ở đúng giá thực hiện đó, bất kể giá thị trường tại thời điểm đó cao hơn bao nhiêu so với giá thực hiện. Tương tự, nếu người mua quyền chọn bán thực hiện quyền (bán hàng hóa ở giá thực hiện), người bán quyền chọn bán tương ứng sẽ bị assignment và buộc phải mua hàng hóa ở đúng giá thực hiện đó, bất kể giá thị trường đã giảm sâu đến đâu.
Điểm quan trọng cần nhấn mạnh: người bán không có quyền chủ động từ chối khi bị assignment. Đây là nghĩa vụ đã được xác lập ngay từ khi ký hợp đồng, và người bán phải thực hiện đúng theo cam kết, dù điều kiện thị trường lúc đó có bất lợi đến đâu đối với họ.
Xem chi tiết: Giao dịch quyền chọn hàng hóa: rủi ro người mua và người bán
Đối chiếu với quy chế giao dịch của MXV về ngày đáo hạn
Đối với các hợp đồng quyền chọn hàng hóa được giao dịch liên thông qua Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV), ngày đáo hạn cụ thể, cách thức thực hiện quyền (exercise) và quy trình chỉ định nghĩa vụ (assignment) đều được thực hiện theo quy chế giao dịch do MXV công bố, đồng thời tuân theo điều khoản của từng sở giao dịch quốc tế liên kết tương ứng, như CME Group, ICE, hay LME, tùy loại hàng hóa cụ thể.
Do mỗi loại hàng hóa, mỗi sàn giao dịch quốc tế có thể có mốc thời gian cụ thể khác nhau về hạn cuối để ra quyết định exercise, cũng như quy trình xử lý assignment có thể khác nhau đôi chút giữa các sản phẩm, nhà đầu tư nên tham khảo quy chế chính thức được công bố bởi MXV hoặc liên hệ trực tiếp với thành viên kinh doanh, như SACT, để nắm rõ mốc thời gian cụ thể áp dụng cho từng loại hợp đồng mình đang nắm giữ, thay vì áp dụng chung một quy tắc cho mọi sản phẩm.
Ví dụ thực tế: một hợp đồng quyền chọn đến gần ngày đáo hạn
Ví dụ dưới đây chỉ mang tính minh họa, không phản ánh mức giá thực tế trên thị trường.
Giả sử một nhà đầu tư đang nắm giữ một quyền chọn mua cà phê Robusta, giá thực hiện 3.000 USD/tấn, còn khoảng một tuần nữa đến ngày đáo hạn. Giá cà phê trên thị trường tại thời điểm đó đang ở mức 3.080 USD/tấn, hợp đồng đang ở trạng thái ITM, với giá trị nội tại 80 USD/tấn.
Trong tuần cuối cùng trước đáo hạn, giá cà phê biến động khá mạnh do một báo cáo về sản lượng thu hoạch tại Brazil thấp hơn dự kiến, giá tăng lên 3.150 USD/tấn chỉ trong vài phiên. Nhà đầu tư theo dõi sát diễn biến này và nhận thấy hợp đồng ngày càng “sâu” trong trạng thái ITM, với giá trị nội tại tăng lên 150 USD/tấn.
Đến sát ngày đáo hạn, nhà đầu tư quyết định thực hiện quyền (exercise), mua cà phê ở giá thực hiện 3.000 USD/tấn dù giá thị trường đã lên 3.150 USD/tấn, thu được phần chênh lệch 150 USD/tấn trước khi trừ phí quyền chọn đã trả ban đầu. Ở phía đối ứng, một người bán quyền chọn mua tương ứng bị assignment và phải bán cà phê ở đúng mức giá thực hiện 3.000 USD/tấn, dù giá thị trường lúc đó đã cao hơn nhiều.
Ngược lại, nếu giá cà phê trong tuần đó lại giảm xuống dưới 3.000 USD/tấn, hợp đồng sẽ chuyển sang trạng thái OTM, và nhà đầu tư nhiều khả năng sẽ để hợp đồng hết hạn, chỉ mất khoản phí quyền chọn đã trả.
Những lưu ý quan trọng khi hợp đồng gần đáo hạn
Khi một hợp đồng quyền chọn tiến gần đến ngày đáo hạn, nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý các điểm sau:
- Thời hạn cuối để ra quyết định thực hiện quyền: mỗi sàn giao dịch thường có một mốc cắt cụ thể (deadline) trong ngày đáo hạn để nhà đầu tư quyết định exercise hay không, bỏ lỡ mốc này đồng nghĩa với việc mất quyền thực hiện, dù hợp đồng đang ở trạng thái có lợi.
- Biến động giá có thể tăng nhanh sát ngày đáo hạn: như minh họa ở ví dụ trên, chỉ trong vài phiên cuối, giá hàng hóa cơ sở có thể biến động đáng kể, khiến trạng thái ITM/OTM của hợp đồng thay đổi nhanh chóng.
- Khả năng bị assignment bất ngờ nếu đang ở vị thế bán: người bán quyền chọn cần chuẩn bị sẵn sàng về mặt tài chính và hàng hóa cho khả năng bị chỉ định thực hiện nghĩa vụ bất cứ lúc nào gần đáo hạn, đặc biệt khi hợp đồng đang ở trạng thái ITM sâu từ phía người mua.
- Có thể đóng vị thế trước ngày đáo hạn: thay vì chờ đến hạn, nhà đầu tư hoàn toàn có thể bán lại (nếu đang mua) hoặc mua lại (nếu đang bán) hợp đồng trên thị trường trước ngày đáo hạn, tùy thuộc vào mức thanh khoản của hợp đồng đó tại thời điểm muốn giao dịch.
Rủi ro & lưu ý quan trọng khi giao dịch gần ngày đáo hạn
- Bỏ lỡ thời điểm thực hiện quyền có thể khiến một hợp đồng đang ở trạng thái ITM trở nên vô giá trị ngay sau khi qua mốc thời hạn cuối, dù trước đó vẫn còn giá trị nội tại đáng kể.
- Người bán cần chuẩn bị sẵn sàng cho khả năng bị assignment bất cứ lúc nào trong giai đoạn gần đáo hạn, đây không phải là điều người bán có thể chủ động lựa chọn hay từ chối.
- Luôn theo dõi thông tin chính thức từ MXV hoặc thành viên kinh doanh về mốc thời gian cụ thể áp dụng cho từng loại hợp đồng, thay vì tự suy đoán hoặc áp dụng chung quy tắc cho mọi sản phẩm.
- Giá hàng hóa cơ sở có thể biến động nhanh và mạnh trong giai đoạn sát đáo hạn, làm tăng mức độ khó dự đoán khi ra quyết định trong khung thời gian giới hạn.
Đầu tư hàng hóa phái sinh tiềm ẩn rủi ro. Nhà đầu tư cần đọc kỹ và hiểu rõ các rủi ro trước khi quyết định tham gia thị trường. Thông tin trên không phải lời khuyên đầu tư cá nhân.
Câu hỏi thường gặp
Điều gì xảy ra nếu không thực hiện quyền trước ngày đáo hạn?
Hợp đồng sẽ tự động hết hiệu lực. Người mua sẽ mất toàn bộ phí quyền chọn đã trả nếu chưa thực hiện quyền trước thời điểm đó, dù hợp đồng đang ở trạng thái nào.
Người bán có thể chủ động từ chối assignment không?
Không. Khi bị chỉ định assignment, người bán có nghĩa vụ thực hiện đúng theo điều khoản hợp đồng đã cam kết ngay từ đầu, không có quyền đơn phương từ chối.
Nhà đầu tư có thể đóng vị thế quyền chọn trước ngày đáo hạn không?
Có. Nhà đầu tư có thể bán lại hoặc mua lại hợp đồng trên thị trường trước ngày đáo hạn, thay vì chờ đến hạn, tuy nhiên khả năng thực hiện việc này còn tùy thuộc vào mức thanh khoản của hợp đồng tại thời điểm muốn giao dịch.
Kết luận
Ngày đáo hạn cùng với giá thực hiện là hai yếu tố xác định vòng đời và đặc điểm cụ thể của một hợp đồng quyền chọn. Khi hợp đồng tiến đến ngày đáo hạn, người mua cần quyết định giữa thực hiện quyền (exercise) hoặc để hợp đồng hết hiệu lực, trong khi người bán cần sẵn sàng cho khả năng bị assignment bất cứ lúc nào. Đây là giai đoạn cần theo dõi sát, vì biến động giá và các mốc thời hạn cụ thể có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả cuối cùng của vị thế đang nắm giữ.
Vì sao nên giao dịch quyền chọn hàng hóa tại SACT
SACT là thành viên kinh doanh chính thức số 045 của Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV), hoạt động dưới sự cấp phép của Bộ Công Thương, và được MXV vinh danh “Thành viên đạt xếp hạng Tốt” trong giai đoạn 2022–2024.
SACT hợp tác cùng các đối tác tài chính trong nước và quốc tế như Vietcombank, BIDV, Straits Financial, RJO’Brien, PhillipCapital, Marex, đảm bảo dòng tiền ký quỹ của nhà đầu tư được quản lý minh bạch qua hệ thống ngân hàng.
Trong quá trình tư vấn cho nhà đầu tư cá nhân và doanh nghiệp xuất nhập khẩu, SACT nhận thấy nhu cầu tìm hiểu quyền chọn hàng hóa thường gắn với từng nhóm ngành hàng cụ thể do đó đội ngũ tư vấn của SACT hỗ trợ theo hướng cá nhân hóa dựa trên nhóm sản phẩm nhà đầu tư quan tâm, thay vì áp dụng chung một khuyến nghị cho mọi mặt hàng.
Xem thêm: Quyền chọn hàng hóa là gì? Tổng quan cho nhà đầu tư mới
Tìm hiểu thêm về dịch vụ tư vấn và mở tài khoản tại SACT
Thông tin liên hệ:
Hotline: 086 5450 045
Email: support@hanghoaphaisinh.com
Website: https://hanghoaphaisinh.com
Trụ sở 1: Tầng 1, CT36A, Định Công, Hà Nội
Trụ sở 2: 130-132 Hồng Hà, Phường Đức Nhuận, TP.Hồ Chí Minh
Thông tin tác giả
