So Sánh Quyền Chọn Mua Và Quyền Chọn Bán

Mục lục

Toggle

Quyền chọn mua và quyền chọn bán khác nhau ở điểm nào?

Khác biệt cốt lõi giữa quyền chọn mua (call option) và quyền chọn bán (put option) nằm ở hai yếu tố: loại quyền đối với hàng hóa cơ sở (quyền mua hay quyền bán) và kỳ vọng giá phù hợp với từng loại (giá tăng hay giá giảm). Quyền chọn mua trao cho người nắm giữ quyền mua hàng hóa ở mức giá đã định trước, thường được sử dụng khi kỳ vọng giá tăng. Ngược lại, quyền chọn bán trao quyền bán hàng hóa ở mức giá đã định trước, phù hợp khi kỳ vọng giá giảm hoặc muốn phòng hộ trước rủi ro giá giảm.

Ngoài hai điểm khác biệt cốt lõi này, quyền chọn mua và quyền chọn bán còn khác nhau ở nghĩa vụ của bên bán, mức độ rủi ro theo từng vị thế, cách xác định giá trị hợp đồng tại từng thời điểm, và mục đích sử dụng phổ biến trong thực tế , những khía cạnh sẽ được trình bày chi tiết ở các phần tiếp theo của bài viết.

Nhắc lại nhanh: quyền chọn mua và quyền chọn bán là gì?

Trước khi đi vào so sánh chi tiết, cần nhắc lại ngắn gọn bản chất của từng loại quyền chọn.

Quyền chọn mua (Call Option) là gì?

Quyền chọn mua là hợp đồng cho phép người nắm giữ có quyền, không phải nghĩa vụ, mua một loại hàng hóa ở mức giá đã thỏa thuận trước (giá thực hiện), trong một khoảng thời gian xác định. Người mua trả một khoản phí quyền chọn để có được quyền này, và thường sử dụng công cụ này khi kỳ vọng giá hàng hóa sẽ tăng.

Quyền chọn bán (Put Option) là gì?

Quyền chọn bán là hợp đồng cho phép người nắm giữ có quyền, không phải nghĩa vụ, bán một loại hàng hóa ở mức giá đã thỏa thuận trước, trong một khoảng thời gian xác định. Công cụ này thường được sử dụng khi kỳ vọng giá giảm, hoặc khi muốn bảo vệ trước rủi ro giá giảm trong tương lai.

Bảng so sánh quyền chọn mua và quyền chọn bán

Bảng dưới đây tổng hợp các tiêu chí so sánh quan trọng nhất giữa hai loại hợp đồng quyền chọn, giúp nhà đầu tư mới hình dung nhanh sự khác biệt:

Điểm cần lưu ý: ở cả hai loại quyền chọn, mức lỗ tối đa của bên mua luôn giới hạn ở phí quyền chọn đã trả , đây là điểm giống nhau quan trọng, dễ bị nhầm là khác biệt. Sự khác biệt về rủi ro thực sự nằm ở vị thế mua hay bán, chứ không phải ở bản thân loại quyền chọn (mua hay bán).

Cách xác định một hợp đồng quyền chọn đang “có lợi” hay “chưa có lợi”

Một khái niệm khác giúp phân biệt rõ hơn cách vận hành của quyền chọn mua và quyền chọn bán là việc xác định hợp đồng đang ở trạng thái nào so với giá thị trường hiện tại , hay còn gọi là mức độ “có lợi khi thực hiện quyền”:

• Đối với quyền chọn mua: hợp đồng được xem là có lợi khi thực hiện nếu giá thị trường của hàng hóa cơ sở cao hơn giá thực hiện , vì khi đó người mua có thể mua ở giá thực hiện thấp hơn giá thị trường. Ngược lại, nếu giá thị trường thấp hơn giá thực hiện, người mua sẽ không thực hiện quyền vì mua trực tiếp trên thị trường sẽ rẻ hơn.
• Đối với quyền chọn bán: hợp đồng được xem là có lợi khi thực hiện nếu giá thị trường thấp hơn giá thực hiện , vì khi đó người mua có thể bán ở giá thực hiện cao hơn giá thị trường. Ngược lại, nếu giá thị trường cao hơn giá thực hiện, người mua sẽ không thực hiện quyền vì bán trực tiếp trên thị trường sẽ được giá tốt hơn.

Nói cách khác, quyền chọn mua và quyền chọn bán “có lợi khi thực hiện” theo hai chiều ngược nhau đối với cùng một mức giá thực hiện và cùng một mức giá thị trường , đây chính là lý do vì sao hai công cụ này thường được lựa chọn dựa trên kỳ vọng giá trái ngược nhau. Nhà đầu tư mới không cần ghi nhớ thuật ngữ chuyên sâu, chỉ cần nắm nguyên tắc: quyền chọn mua có lợi khi giá tăng qua ngưỡng thực hiện; quyền chọn bán có lợi khi giá giảm qua ngưỡng thực hiện.

Việc hiểu đúng nguyên tắc này cũng giúp nhà đầu tư tránh nhầm lẫn khi đọc bảng giá quyền chọn trên các nền tảng giao dịch , nơi thường hiển thị đồng thời nhiều mức giá thực hiện khác nhau cho cả quyền chọn mua và quyền chọn bán của cùng một loại hàng hóa.

Ví dụ so sánh với cùng một loại hàng hóa

Ví dụ dưới đây chỉ mang tính minh họa, không phản ánh mức giá thực tế trên thị trường.

Để dễ hình dung, hãy xét cùng một loại hàng hóa , đậu tương , với hai nhà đầu tư có kỳ vọng trái ngược nhau.

Tình huống 1 , Nhà đầu tư A dùng quyền chọn mua:
Nhà đầu tư A kỳ vọng giá đậu tương sẽ tăng trong thời gian tới do lo ngại thời tiết bất lợi tại vùng sản xuất chính. A mua một quyền chọn mua với giá thực hiện 1.300 USD/giạ, phí quyền chọn 20 USD/giạ. Nếu đến ngày đáo hạn, giá đậu tương tăng lên 1.400 USD/giạ, A có thể thực hiện quyền , mua ở mức 1.300 USD/giạ dù giá thị trường đã cao hơn, thu được chênh lệch trước khi trừ phí quyền chọn. Nếu giá giảm xuống 1.250 USD/giạ, A sẽ không thực hiện quyền và chỉ mất khoản phí 20 USD/giạ đã trả.

Tình huống 2 , Doanh nghiệp B dùng quyền chọn bán:
Doanh nghiệp B là đơn vị thu mua đậu tương để chế biến, lo ngại giá sẽ giảm trước kỳ thu hoạch, ảnh hưởng đến kế hoạch bán ra sản phẩm tồn kho. B mua một quyền chọn bán với giá thực hiện 1.300 USD/giạ, phí quyền chọn 18 USD/giạ. Nếu giá đậu tương giảm xuống 1.200 USD/giạ vào ngày đáo hạn, B có thể thực hiện quyền , bán ở mức 1.300 USD/giạ dù giá thị trường đã thấp hơn, giúp giảm thiểu thiệt hại từ việc giá giảm. Nếu giá tăng lên 1.350 USD/giạ, B sẽ không thực hiện quyền và chỉ mất khoản phí đã trả, đồng thời vẫn có thể bán ra ở mức giá thị trường có lợi hơn.

Hai tình huống trên cho thấy: cùng một loại hàng hóa, nhưng lựa chọn quyền chọn mua hay quyền chọn bán phụ thuộc hoàn toàn vào kỳ vọng giá và mục đích sử dụng (đầu cơ theo xu hướng hay phòng hộ rủi ro) của từng nhà đầu tư/doanh nghiệp. Đáng chú ý, cả A và B đều tham gia với vai trò bên mua quyền chọn (dù một bên mua call, một bên mua put) , vì vậy cả hai đều có chung đặc điểm: mức lỗ tối đa được giới hạn ở phí quyền chọn đã trả, dù kỳ vọng giá và loại hợp đồng khác nhau hoàn toàn.

Nên chọn quyền chọn mua hay quyền chọn bán tùy theo mục tiêu nào?

Việc lựa chọn giữa quyền chọn mua và quyền chọn bán không có câu trả lời “đúng” chung cho mọi nhà đầu tư, mà phụ thuộc vào kỳ vọng giá và mục đích tham gia thị trường của từng người:

• Nếu kỳ vọng giá hàng hóa sẽ tăng và muốn hưởng lợi từ chênh lệch giá, quyền chọn mua thường được cân nhắc , với mức lỗ tối đa giới hạn ở phí quyền chọn nếu dự đoán không chính xác. Đây thường là lựa chọn của nhà đầu tư cá nhân theo dõi các yếu tố có thể đẩy giá hàng hóa tăng, như thời tiết bất lợi ảnh hưởng sản lượng, hoặc nhu cầu tiêu thụ tăng đột biến.
• Nếu kỳ vọng giá hàng hóa sẽ giảm, hoặc muốn bảo vệ giá bán trong tương lai (đặc biệt với doanh nghiệp sản xuất/xuất khẩu), quyền chọn bán thường được cân nhắc như một công cụ phòng hộ. Đây là lựa chọn phổ biến của các doanh nghiệp có kế hoạch bán ra hàng hóa trong tương lai nhưng lo ngại biến động giá bất lợi trước thời điểm đó.
• Với mục đích đầu cơ theo xu hướng ngắn hạn, cả hai loại quyền chọn đều có thể được sử dụng, tùy theo phân tích của từng nhà đầu tư về diễn biến giá trong ngắn và trung hạn.
• Với mục đích phòng hộ giá dài hạn cho hoạt động sản xuất/xuất khẩu, doanh nghiệp thường tìm hiểu kết hợp cả quyền chọn mua và quyền chọn bán tùy vào việc họ đang ở vị thế cần mua hay cần bán hàng hóa cơ sở trong tương lai , ví dụ doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu có thể quan tâm quyền chọn mua để phòng hộ giá đầu vào, trong khi doanh nghiệp xuất khẩu có thể quan tâm quyền chọn bán để phòng hộ giá đầu ra.

Đây chỉ là những nguyên tắc tổng quát mang tính tham khảo, không phải khuyến nghị giao dịch cụ thể. Mỗi nhà đầu tư có mục tiêu, khẩu vị rủi ro và bối cảnh tài chính khác nhau, nên cần được tư vấn riêng trước khi quyết định.

Rủi ro & lưu ý quan trọng khi so sánh và lựa chọn

Dù là quyền chọn mua hay quyền chọn bán, mức độ rủi ro thực tế phụ thuộc chủ yếu vào vị thế tham gia (mua hay bán), chứ không phải bản thân loại quyền chọn:

• Vị thế mua (dù là mua quyền chọn mua hay mua quyền chọn bán): mức lỗ tối đa luôn giới hạn ở phí quyền chọn đã trả. Rủi ro chính là mất toàn bộ khoản phí này nếu thị trường không diễn biến như kỳ vọng.
• Vị thế bán (dù là bán quyền chọn mua hay bán quyền chọn bán): nhận phí quyền chọn nhưng có nghĩa vụ thực hiện giao dịch nếu bên mua yêu cầu , mức lỗ có thể lớn hơn đáng kể so với khoản phí đã nhận, đặc biệt khi giá biến động mạnh và bất lợi.
• Giá hàng hóa cơ sở luôn chịu ảnh hưởng bởi cung – cầu, thời tiết, chính sách, địa chính trị , biến động khó dự đoán tuyệt đối trong mọi trường hợp.
• Nhà đầu tư mới cần hiểu rõ mình đang ở vị thế nào (mua hay bán) trước khi tham gia bất kỳ loại quyền chọn nào, tránh nhầm lẫn giữa “loại quyền chọn ít rủi ro hơn” với “vị thế ít rủi ro hơn” , hai khái niệm hoàn toàn khác nhau.
• Việc kết hợp nhiều vị thế quyền chọn (ví dụ mua đồng thời cả call và put) tạo ra các chiến lược phức tạp hơn, đòi hỏi hiểu biết sâu hơn về cách các vị thế tương tác với nhau , nhà đầu tư mới nên tìm hiểu kỹ và được tư vấn trước khi áp dụng các chiến lược kết hợp.

Đầu tư hàng hóa phái sinh tiềm ẩn rủi ro. Nhà đầu tư cần đọc kỹ và hiểu rõ các rủi ro trước khi quyết định tham gia thị trường. Thông tin trên không phải lời khuyên đầu tư cá nhân.

Câu hỏi thường gặp

Có thể vừa mua quyền chọn mua vừa mua quyền chọn bán cùng lúc không?

Có. Đây là cơ sở của một số chiến lược kết hợp quyền chọn (ví dụ nhằm phòng hộ cả hai chiều biến động giá). Bài viết này không đi sâu vào các chiến lược kết hợp , nhà đầu tư quan tâm có thể tìm hiểu thêm ở các bài viết chuyên sâu về chiến lược quyền chọn.

Quyền chọn mua hay quyền chọn bán rủi ro cao hơn?

Mức độ rủi ro không phụ thuộc vào việc đó là quyền chọn mua hay quyền chọn bán, mà phụ thuộc vào vị thế tham gia , mua hay bán quyền chọn. Vị thế mua (dù là call hay put) có mức lỗ tối đa giới hạn ở phí quyền chọn; vị thế bán (dù là call hay put) có mức rủi ro lớn hơn do nghĩa vụ thực hiện đi kèm.

Người mới nên tìm hiểu quyền chọn mua hay quyền chọn bán trước?

Không có thứ tự bắt buộc , điều quan trọng là hiểu rõ cả hai khái niệm trước khi tham gia thị trường, vì phần lớn chiến lược giao dịch quyền chọn trong thực tế đều có thể sử dụng kết hợp cả hai loại tùy theo mục tiêu.

Làm sao biết một quyền chọn đang “có lợi” để thực hiện hay chưa?

Với quyền chọn mua, cần so sánh giá thị trường với giá thực hiện , có lợi khi giá thị trường cao hơn. Với quyền chọn bán thì ngược lại , có lợi khi giá thị trường thấp hơn giá thực hiện.

Kết luận

Quyền chọn mua và quyền chọn bán khác nhau ở loại quyền đối với hàng hóa cơ sở và kỳ vọng giá phù hợp , quyền chọn mua gắn với kỳ vọng giá tăng, quyền chọn bán gắn với kỳ vọng giá giảm hoặc nhu cầu phòng hộ. Tuy nhiên, mức độ rủi ro thực sự của từng lựa chọn phụ thuộc vào vị thế tham gia (mua hay bán), chứ không phải bản thân loại hợp đồng. Hiểu rõ cả hai công cụ này , cùng với nguyên tắc xác định thời điểm hợp đồng “có lợi” để thực hiện , là bước nền tảng quan trọng trước khi tìm hiểu sâu hơn về các chiến lược giao dịch quyền chọn phức tạp hơn.

Vì sao nên giao dịch quyền chọn hàng hóa tại SACT

SACT là thành viên kinh doanh chính thức số 045 của Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV), hoạt động dưới sự cấp phép của Bộ Công Thương, và được MXV vinh danh “Thành viên đạt xếp hạng Tốt” trong giai đoạn 2022–2024.

SACT hợp tác cùng các đối tác tài chính trong nước và quốc tế như Vietcombank, BIDV, Straits Financial, RJO’Brien, PhillipCapital, Marex, đảm bảo dòng tiền ký quỹ của nhà đầu tư được quản lý minh bạch qua hệ thống ngân hàng.

Trong quá trình tư vấn cho nhà đầu tư cá nhân và doanh nghiệp xuất nhập khẩu, SACT nhận thấy nhu cầu tìm hiểu quyền chọn hàng hóa thường gắn với từng nhóm ngành hàng cụ thể do đó đội ngũ tư vấn của SACT hỗ trợ theo hướng cá nhân hóa dựa trên nhóm sản phẩm nhà đầu tư quan tâm, thay vì áp dụng chung một khuyến nghị cho mọi mặt hàng.

 Xem thêm: Quyền chọn hàng hóa là gì? Tổng quan cho nhà đầu tư mới
Tìm hiểu thêm về dịch vụ tư vấn và mở tài khoản tại SACT

Thông tin liên hệ:
Hotline: 086 5450 045
Email: support@hanghoaphaisinh.com
Website: https://hanghoaphaisinh.com
Trụ sở 1: Tầng 1, CT36A, Định Công, Hà Nội
Trụ sở 2: Tầng 2, 75 Hoàng Văn Thụ, Phường Cầu Kiệu, TP.Hồ Chí Minh

Thông tin tác giả

btvnhuy