Quyền chọn bán là gì?
Quyền chọn bán (put option) là quyền, không phải nghĩa vụ, được bán một loại hàng hóa cơ sở ở mức giá đã xác định trước (giá thực hiện) trong một thời hạn nhất định. Người mua quyền chọn bán trả một khoản phí quyền chọn (premium) cho người bán để có được quyền này.
Đây là loại hợp đồng ngược chiều với quyền chọn mua (call option) quyền chọn mua liên quan đến quyền mua, còn quyền chọn bán liên quan đến quyền bán. Nhà đầu tư cần phân biệt rõ hai loại này ngay từ đầu để tránh nhầm lẫn khi tìm hiểu công cụ quyền chọn.
Xem thêm: Quyền chọn hàng hóa là gì? Tổng quan cho nhà đầu tư mới
Hợp đồng quyền chọn bán hoạt động như thế nào?
Hợp đồng quyền chọn bán gồm các thành phần cốt lõi sau:
- Giá thực hiện (strike price): mức giá đã thỏa thuận trước, dùng làm căn cứ để bán hàng hóa nếu thực hiện quyền.
- Phí quyền chọn (premium): khoản tiền người mua trả cho người bán để có được quyền này.
- Ngày đáo hạn (expiration date): thời điểm quyền chọn hết hiệu lực.
Đến ngày đáo hạn, người mua quyền chọn bán có thể lựa chọn thực hiện quyền (nếu có lợi) hoặc để hợp đồng hết hạn (nếu không có lợi), và trong trường hợp đó chỉ mất khoản phí quyền chọn đã trả.
Người mua quyền chọn bán — vị thế và mục đích
Người mua quyền chọn bán thường tham gia với một trong hai mục đích:
- Kỳ vọng giá hàng hóa giảm: nếu giá giảm xuống dưới giá thực hiện, người mua có thể thực hiện quyền bán ở mức giá cao hơn giá thị trường tại thời điểm đó.
- Bảo vệ giá bán trong tương lai: đặc biệt với doanh nghiệp sản xuất/xuất khẩu lo ngại giá nguyên liệu hoặc sản phẩm giảm, quyền chọn bán giúp khóa trước một mức giá tối thiểu.
Ở vị thế này, mức lỗ tối đa của người mua được giới hạn đúng bằng phí quyền chọn đã trả, dù giá hàng hóa biến động theo hướng nào.
Người bán quyền chọn bán — vị thế và rủi ro
Ngược lại, người bán quyền chọn bán nhận khoản phí quyền chọn từ người mua, nhưng đổi lại có nghĩa vụ mua hàng hóa ở giá thực hiện nếu bên mua quyết định thực hiện quyền.
Đây là vị thế có mức độ rủi ro khác biệt rõ rệt so với bên mua: nếu giá hàng hóa giảm sâu, người bán quyền chọn bán vẫn phải mua ở mức giá thực hiện đã cam kết cao hơn giá thị trường tại thời điểm đó dẫn đến mức lỗ có thể lớn hơn nhiều so với khoản phí quyền chọn đã nhận. Vì vậy, vị thế bán quyền chọn đòi hỏi hiểu biết sâu và khả năng quản trị rủi ro chặt chẽ hơn vị thế mua.
Ví dụ thực tế về quyền chọn bán với hàng hóa
Ví dụ quyền chọn bán dưới đây chỉ mang tính minh họa, không phản ánh mức giá thực tế trên thị trường.
Giả sử một nhà đầu tư mua một quyền chọn bán đối với hợp đồng cà phê Robusta, với giá thực hiện là 3.000 USD/tấn và phí quyền chọn là 50 USD/tấn.
- Nếu đến ngày đáo hạn, giá cà phê Robusta trên thị trường giảm xuống 2.800 USD/tấn, nhà đầu tư có thể thực hiện quyền bán ở mức 3.000 USD/tấn dù giá thị trường chỉ còn 2.800 USD/tấn, thu được chênh lệch trước khi trừ phí quyền chọn đã trả.
- Nếu giá cà phê tăng lên 3.200 USD/tấn, nhà đầu tư sẽ không thực hiện quyền (vì bán ở giá thị trường có lợi hơn), và chỉ mất khoản phí quyền chọn 50 USD/tấn đã trả.
Trong thực tế tư vấn cho doanh nghiệp xuất khẩu cà phê, SACT nhận thấy quyền chọn bán thường được tìm hiểu như một công cụ giúp doanh nghiệp chủ động hơn khi lo ngại giá giảm trong giai đoạn thu hoạch, mà không bị ràng buộc nghĩa vụ bán cứng như hợp đồng tương lai.
Payoff của quyền chọn bán — lãi/lỗ thay đổi ra sao theo giá hàng hóa
Payoff là cách thể hiện mức lãi/lỗ của một vị thế quyền chọn thay đổi theo giá hàng hóa cơ sở tại thời điểm đáo hạn.
- Với người mua quyền chọn bán: lãi tăng dần khi giá hàng hóa giảm xuống dưới giá thực hiện (chênh lệch giá thực hiện trừ giá thị trường, trừ phí quyền chọn); mức lỗ tối đa cố định, bằng đúng phí quyền chọn đã trả nếu giá không giảm đủ để thực hiện quyền có lợi.
- Với người bán quyền chọn bán: diễn biến ngược lại lãi tối đa cố định, bằng phí quyền chọn đã nhận; nhưng mức lỗ có thể lớn hơn nếu giá hàng hóa giảm sâu, vì vẫn phải mua ở giá thực hiện đã cam kết.
Sự bất đối xứng này, lỗ giới hạn cho bên mua, lỗ không cố định cho bên bán là điểm nhà đầu tư mới cần nắm rõ trước khi chọn vị thế tham gia.
Rủi ro & lưu ý quan trọng khi giao dịch quyền chọn bán
- Đối với người mua: có thể mất toàn bộ phí quyền chọn đã trả nếu giá hàng hóa không giảm đủ để thực hiện quyền có lợi.
- Đối với người bán: có nghĩa vụ mua hàng hóa ở giá thực hiện nếu bên mua thực hiện quyền, mức lỗ có thể lớn hơn nhiều so với phí quyền chọn đã nhận nếu giá giảm sâu, do đó rủi ro lớn hơn đáng kể so với bên mua.
- Giá hàng hóa cơ sở luôn chịu ảnh hưởng bởi cung – cầu, thời tiết, chính sách, địa chính trị, biến động khó dự đoán tuyệt đối.
- Nhà đầu tư cần hiểu rõ vị thế mình tham gia (mua hay bán) và được tư vấn kỹ trước khi quyết định.
Đầu tư hàng hóa phái sinh tiềm ẩn rủi ro. Nhà đầu tư cần đọc kỹ và hiểu rõ các rủi ro trước khi quyết định tham gia thị trường. Thông tin trên không phải lời khuyên đầu tư cá nhân.
Ứng dụng quyền chọn bán trong phòng hộ giá
Quyền chọn bán thường được sử dụng như một công cụ phòng hộ giá bán, đặc biệt phù hợp với doanh nghiệp, nông dân, hoặc nhà sản xuất lo ngại giá hàng hóa giảm trước khi đến kỳ bán ra. Bằng cách mua quyền chọn bán, bên phòng hộ có thể khóa trước một mức giá tối thiểu, trong khi vẫn giữ được cơ hội hưởng lợi nếu giá thị trường tăng cao hơn.
Tìm hiểu quy trình thực hiện tại: Hướng dẫn giao dịch quyền chọn hàng hóa tại SACT
Câu hỏi thường gặp
Quyền chọn bán khác gì quyền chọn mua?
Quyền chọn bán liên quan đến quyền bán hàng hóa ở giá đã định, thường dùng khi kỳ vọng giá giảm; quyền chọn mua liên quan đến quyền mua, thường dùng khi kỳ vọng giá tăng.
Mua quyền chọn bán có rủi ro mất hết vốn không?
Mức lỗ tối đa của người mua quyền chọn bán giới hạn ở phí quyền chọn đã trả, không mất thêm ngoài khoản này.
Ai thường bán quyền chọn bán?
Thường là nhà đầu tư hoặc tổ chức chấp nhận mức độ rủi ro cao hơn để đổi lấy phí quyền chọn, và cần hiểu rõ nghĩa vụ mua hàng hóa đi kèm nếu bên mua thực hiện quyền.
Kết luận
Quyền chọn bán là công cụ cho phép người mua có quyền bán hàng hóa ở mức giá đã định trước, với mức lỗ tối đa giới hạn ở phí quyền chọn đã trả, trong khi người bán nhận phí nhưng gánh nghĩa vụ mua với rủi ro không cố định. Hiểu rõ payoff và rủi ro của cả hai vị thế là bước quan trọng trước khi tham gia giao dịch công cụ này.
Vì sao nên giao dịch quyền chọn hàng hóa tại SACT
SACT là thành viên kinh doanh chính thức số 045 của Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV), hoạt động dưới sự cấp phép của Bộ Công Thương, và được MXV vinh danh “Thành viên đạt xếp hạng Tốt” trong giai đoạn 2022–2024.
SACT hợp tác cùng các đối tác tài chính trong nước và quốc tế như Vietcombank, BIDV, Straits Financial, RJO’Brien, PhillipCapital, Marex, đảm bảo dòng tiền ký quỹ của nhà đầu tư được quản lý minh bạch qua hệ thống ngân hàng.
Trong quá trình tư vấn cho nhà đầu tư cá nhân và doanh nghiệp xuất nhập khẩu, SACT nhận thấy nhu cầu tìm hiểu quyền chọn hàng hóa thường gắn với từng nhóm ngành hàng cụ thể do đó đội ngũ tư vấn của SACT hỗ trợ theo hướng cá nhân hóa dựa trên nhóm sản phẩm nhà đầu tư quan tâm, thay vì áp dụng chung một khuyến nghị cho mọi mặt hàng.
Thông tin liên hệ:
Hotline: 086 5450 045
Email: support@hanghoaphaisinh.com
Website: https://hanghoaphaisinh.com
Trụ sở 1: Tầng 1, CT36A, Định Công, Hà Nội
Trụ sở 2: Tầng 2, 75 Hoàng Văn Thụ, Phường Cầu Kiệu, TP.Hồ Chí Minh
Thông tin tác giả
