Basis là chênh lệch giữa giá hàng hóa trên thị trường vật chất (cash/spot) và giá hợp đồng tương lai tham chiếu có tính so sánh được. Đây là chỉ số quan trọng khi doanh nghiệp muốn phòng vệ giá nhưng hàng thực và hợp đồng futures không hoàn toàn đồng nhất.
Basis được tính như thế nào?
Quy ước thường dùng trong giao dịch nông sản là Basis = giá cash − giá futures. Trước khi trừ, phải cùng đơn vị đo, đồng tiền, phẩm cấp và mốc thời gian phù hợp. Ví dụ giả định: giá ngô giao ngay tại một điểm thu mua quy đổi là 230 USD/tấn, giá futures tương ứng là 240 USD/tấn thì basis = −10 USD/tấn. Con số âm chỉ diễn tả chênh lệch, không khẳng định doanh nghiệp lỗ.
Không nên lấy giá ngô thu mua bằng VND/kg trừ trực tiếp giá futures theo cent/giạ. Phép so phải quy đổi đúng thông số sản phẩm, tỷ giá tham chiếu và chi phí địa phương.
Basis mạnh lên và yếu đi khác gì giá futures tăng giảm?
Giả sử basis từ −10 chuyển thành −6 USD/tấn: basis đã mạnh lên 4 USD/tấn, dù mức giá của từng thị trường có thể cùng tăng, cùng giảm hoặc đi ngược nhau. Ngược lại, từ −6 về −10 là basis yếu đi 4 USD/tấn.
Giá vận tải, tồn kho, chất lượng, nguồn cung địa phương, mùa vụ và thời điểm giao nhận đều có thể khiến basis thay đổi. Vì thế, hợp đồng tương lai có thể giảm rủi ro giá tham chiếu nhưng không xóa được mọi chênh lệch của thị trường vật chất.
Ví dụ phòng vệ giá: hợp đồng futures không khóa toàn bộ giá bán
Một đơn vị kinh doanh cà phê dự kiến bán hàng thực trong vài tháng tới có thể cân nhắc vị thế Short futures nhằm bù một phần rủi ro giá giảm. Khi đến ngày bán hàng, doanh thu vật chất còn phụ thuộc basis thực tế tại địa điểm giao hàng. Nếu basis thay đổi bất lợi, kết quả ròng khác mức giá “khóa” được tính ở thời điểm ban đầu.
Cần tính cùng lượng hàng, phẩm cấp, kỳ hạn, tỷ giá, ký quỹ và phí; đây là ví dụ cơ chế, không phải khuyến nghị bán khống. Xem cơ chế phòng vệ giá hàng hóa và ví dụ phòng vệ giá cà phê.
Checklist theo dõi basis của doanh nghiệp
- Chọn đúng benchmark futures và quy mô hợp đồng; không ghép hai hàng hóa khác chất lượng.
- Chuẩn hóa đơn vị và tỷ giá, ghi rõ thời điểm chốt mỗi báo giá.
- Tách phí logistics, lưu kho, kiểm định, hao hụt và chênh lệch phẩm cấp.
- Ghi lịch giao hàng vật chất và lịch xử lý hợp đồng futures.
- Kiểm tra ký quỹ và kịch bản basis biến động bất lợi, không chỉ biến động giá outright.
Đối với các ngành hàng có mùa vụ, bài cách đọc báo cáo cung cầu WASDE bổ trợ cho việc đánh giá bối cảnh.
Câu hỏi thường gặp
Basis dương có nghĩa có lãi không?
Không. Basis là chênh lệch hai giá tham chiếu. Lãi lỗ phụ thuộc vị thế, quy mô, giá vào/ra và chi phí.
Basis có bằng chênh lệch giữa hai tháng futures?
Không. Chênh lệch giữa hai tháng futures là cấu trúc kỳ hạn/calendar spread; basis so giá hàng thực với giá futures.
Đọc thêm các kiến thức liên quan
Cost of Carry và chi phí nắm giữ hàng · Hedge Ratio – cách ước tính số lot · Cross Hedging và rủi ro tương quan
Basis đo chênh lệch cash–futures; không đồng nhất với chi phí lưu kho, mức lợi nhuận thương mại hoặc kết quả hedge thực tế.
Góc nhìn SACT: Công ty Cổ phần Giao dịch Hàng hóa Đông Nam Á (SACT), Thành viên Kinh doanh MXV mã 045, cung cấp thông tin về giao dịch hàng hóa qua Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV). Nội dung chỉ nhằm mục đích giáo dục và không bảo đảm lợi nhuận, mức ký quỹ cố định hay khả năng khớp lệnh.
Tìm hiểu cùng SACT: Nếu doanh nghiệp đang mua, bán hoặc dự trữ nông sản và muốn hiểu các rủi ro còn lại sau khi hedge, hãy liên hệ SACT để trao đổi khung dữ liệu cần chuẩn bị và cơ chế phòng vệ giá theo hợp đồng cụ thể. Liên hệ bộ phận hỗ trợ SACT hoặc tham khảo hướng dẫn sử dụng SACT TradingPro trước khi quyết định.
Nguồn tham khảo: CFTC — Futures Glossary. Các con số minh họa không phải báo giá thực tế.
Thông tin tác giả
