Phí quyền chọn là gì?
Phí quyền chọn (premium) là khoản tiền bên mua trả cho bên bán ngay khi ký hợp đồng quyền chọn, để có được quyền không phải nghĩa vụ thực hiện hợp đồng tại một giá và thời điểm đã thỏa thuận trước.
Đây đồng thời là hai con số quan trọng nhất trong một giao dịch quyền chọn: với bên mua, phí quyền chọn là mức chi phí tối đa họ có thể mất; với bên bán, đây là khoản lãi tối đa họ có thể nhận được từ hợp đồng đó. Hiểu đúng bản chất phí quyền chọn giúp nhà đầu tư tính toán chính xác điểm hòa vốn và giới hạn rủi ro trước khi tham gia thị trường.
Để hiểu rõ hơn vị trí của khái niệm này trong tổng thể sản phẩm, quý nhà đầu tư có thể xem thêm bài Quyền chọn hàng hóa là gì tổng quan dành cho người mới bắt đầu.
Phí quyền chọn khác gì phí giao dịch?
Đây là hai khoản chi phí có tên gọi dễ gây nhầm lẫn, nhưng bản chất hoàn toàn khác nhau.
Phí quyền chọn (premium) là khoản trả cho bên bán hợp đồng, phản ánh giá trị của quyền chọn đó trên thị trường nó biến động theo giá hàng hóa cơ sở, biến động giá và thời gian còn lại đến đáo hạn.
Phí giao dịch là chi phí dịch vụ nhà đầu tư trả cho đơn vị môi giới trong trường hợp giao dịch tại SACT khi đặt và thực hiện lệnh, không liên quan đến giá trị nội tại của hợp đồng quyền chọn.
Trong quá trình tư vấn cho nhà đầu tư mới, SACT nhận thấy nhiều người thường cộng nhầm hai khoản này vào một con số duy nhất, dẫn đến tính sai tổng chi phí thực tế khi tham gia giao dịch quyền chọn. Một cách để phân biệt dễ nhớ: phí quyền chọn thay đổi theo từng hợp đồng, từng thời điểm và từng mức giá thực hiện; còn phí giao dịch thường được niêm yết cố định hoặc theo biểu phí cho mỗi lệnh, không phụ thuộc vào việc hợp đồng đó đang lời hay lỗ. Quý nhà đầu tư có thể tham khảo thêm bài Phí giao dịch quyền chọn để nắm rõ biểu phí dịch vụ riêng.
Các thành phần cấu thành phí quyền chọn
Phí quyền chọn được cấu thành từ hai phần chính: giá trị nội tại (intrinsic value) và giá trị thời gian (time value). Tổng của hai giá trị này tạo nên mức premium mà bên mua phải trả.
Giá trị nội tại (Intrinsic Value)
Giá trị nội tại là phần chênh lệch có lợi giữa giá thực hiện (strike price) và giá thị trường hiện tại của hàng hóa cơ sở. Ví dụ, nếu nhà đầu tư nắm quyền chọn mua cà phê với giá thực hiện thấp hơn giá thị trường hiện tại, phần chênh lệch đó chính là giá trị nội tại của hợp đồng.
Nếu giá thực hiện không có lợi so với giá thị trường, giá trị nội tại bằng không phí quyền chọn khi đó chỉ còn lại giá trị thời gian. Nói cách khác, giá trị nội tại không bao giờ là số âm: nó chỉ phản ánh phần “có lợi ngay lúc này” nếu thực hiện quyền, nếu không có phần lợi đó thì giá trị nội tại đơn giản bằng 0, chứ không trừ ngược lại.
Giá trị thời gian (Time Value)
Giá trị thời gian phản ánh khả năng biến động giá còn lại của hàng hóa cơ sở cho đến ngày đáo hạn hợp đồng. Thời gian đến đáo hạn càng dài, khả năng giá di chuyển theo hướng có lợi cho bên mua càng lớn, nên giá trị thời gian càng cao.
Ngược lại, càng gần ngày đáo hạn, giá trị thời gian càng giảm dần và tiến về 0 khi hợp đồng hết hạn hiện tượng này thường được gọi là “hao mòn theo thời gian” (time decay). Đây là lý do vì sao hai hợp đồng có cùng giá thực hiện, cùng loại hàng hóa, nhưng khác ngày đáo hạn, thường có mức phí quyền chọn khác nhau đáng kể: hợp đồng còn nhiều thời gian đến đáo hạn thường có premium cao hơn, dù giá trị nội tại ở cả hai có thể giống hệt nhau.
Những yếu tố ảnh hưởng đến mức phí quyền chọn
Mức phí quyền chọn (option premium) không cố định mà biến động liên tục theo một số yếu tố chính: biến động giá của hàng hóa cơ sở, thời gian còn lại đến đáo hạn, chênh lệch giữa giá thực hiện và giá thị trường, cùng lãi suất trên thị trường. Dưới đây là các yếu tố có tác động rõ nét nhất.
Biến động giá (Volatility)
Biến động giá của hàng hóa cơ sở càng cao, phí quyền chọn càng có xu hướng tăng, vì khả năng giá di chuyển mạnh theo hướng sinh lời cho bên mua cũng lớn hơn. Đây là lý do các hàng hóa có biến động giá mạnh như cà phê, dầu thô thường có mức premium biến động rõ rệt hơn so với các sản phẩm ổn định hơn như một số kim loại cơ bản.
Thời gian đến ngày đáo hạn
Thời gian đến ngày đáo hạn càng dài, giá trị thời gian cấu thành trong phí quyền chọn càng lớn, do thị trường còn nhiều “thời gian” để biến động theo hướng có lợi cho bên mua. Ngược lại, hợp đồng cận đáo hạn thường có phí thấp hơn nếu giá trị nội tại không đáng kể.
Khoảng cách giữa giá thực hiện và giá thị trường
Khoảng cách này quyết định trực tiếp phần giá trị nội tại của hợp đồng. Một quyền chọn mua có giá thực hiện thấp hơn nhiều so với giá thị trường hiện tại (thường gọi là “sâu trong tiền” deep in-the-money) sẽ có phí quyền chọn cao hơn đáng kể so với một hợp đồng có giá thực hiện gần bằng hoặc cao hơn giá thị trường, vì phần giá trị nội tại đã có sẵn ngay từ đầu.
Lãi suất thị trường
Lãi suất cũng có ảnh hưởng gián tiếp đến mức phí quyền chọn, thông qua chi phí cơ hội của việc nắm giữ tiền mặt hoặc hàng hóa cơ sở trong suốt thời gian hợp đồng còn hiệu lực. Yếu tố này thường có tác động nhỏ hơn so với biến động giá và thời gian đến đáo hạn, nhưng vẫn được các bên tham gia thị trường tính đến khi định giá quyền chọn.
Cách tính phí quyền chọn qua ví dụ thực tế
Ví dụ dưới đây mang tính minh họa giáo dục, không phải mức phí áp dụng thực tế tại SACT hay số liệu thị trường tại một thời điểm cụ thể.
Giả sử nhà đầu tư mua một quyền chọn mua đậu tương với giá thực hiện thấp hơn giá thị trường hiện tại một khoảng nhất định. Phần chênh lệch này tạo thành giá trị nội tại của hợp đồng.
Bên cạnh đó, hợp đồng còn một khoảng thời gian tương đối dài mới đến ngày đáo hạn, nên thị trường vẫn còn khả năng biến động thêm phần này tạo thành giá trị thời gian.
Khi cộng giá trị nội tại và giá trị thời gian lại, nhà đầu tư sẽ có được mức phí quyền chọn (premium) cần trả cho bên bán để sở hữu hợp đồng đó.
Để so sánh, hãy xét thêm một hợp đồng thứ hai cùng loại hàng hóa nhưng có giá thực hiện cao hơn giá thị trường hiện tại trường hợp này giá trị nội tại bằng 0, nên toàn bộ mức phí quyền chọn lúc này chỉ đến từ giá trị thời gian. Nếu ngày đáo hạn của hợp đồng thứ hai còn xa hơn hợp đồng đầu tiên, phí quyền chọn của nó vẫn có thể ở mức đáng kể dù giá trị nội tại bằng 0 điều này lý giải vì sao nhà đầu tư mới đôi khi ngạc nhiên khi thấy một hợp đồng “chưa có lợi để thực hiện” vẫn có mức phí không hề thấp.
Mức phí thực tế tại từng thời điểm phụ thuộc vào diễn biến giá hàng hóa cơ sở trên thị trường, quý nhà đầu tư nên tham khảo bảng giá cập nhật tại sact.vn khi có nhu cầu giao dịch thực tế.
Premium và giới hạn rủi ro của người mua quyền chọn
Đối với bên mua quyền chọn, phí quyền chọn đã trả chính là mức lỗ tối đa có thể xảy ra dù giá hàng hóa cơ sở biến động bất lợi đến đâu, bên mua cũng không phải trả thêm bất kỳ chi phí nào ngoài phần premium ban đầu.
Ngược lại, đối với bên bán quyền chọn, rủi ro có thể lớn hơn nhiều lần so với khoản phí nhận được, đặc biệt nếu giá hàng hóa cơ sở biến động mạnh và bất lợi. Đây là điểm khác biệt quan trọng về cấu trúc rủi ro giữa hai vai trò trong một hợp đồng quyền chọn.
SACT khuyến nghị nhà đầu tư cân nhắc kỹ khẩu vị rủi ro và thực hiện quản trị vốn hợp lý trước khi tham gia bất kỳ vai trò nào trong giao dịch quyền chọn hàng hóa. Nội dung này mang tính chất tham khảo, không phải lời khuyên đầu tư cá nhân hóa và không đảm bảo lợi nhuận.
Theo dõi biến động phí quyền chọn theo thời gian
Một điểm nhà đầu tư mới thường bỏ qua là phí quyền chọn không đứng yên trong suốt thời gian nắm giữ hợp đồng, ngay cả khi giá hàng hóa cơ sở chưa thay đổi nhiều. Do hiện tượng hao mòn theo thời gian đã đề cập ở trên, giá trị thời gian trong phí quyền chọn có xu hướng giảm dần mỗi ngày, đặc biệt tăng tốc trong giai đoạn gần đáo hạn.
Vì vậy, một nhà đầu tư nắm giữ quyền chọn trong thời gian dài mà giá hàng hóa cơ sở không biến động theo hướng kỳ vọng có thể chứng kiến phí quyền chọn giảm dần theo thời gian, dù chưa đến ngày đáo hạn đây là điều cần lưu ý khi đánh giá hiệu quả của một vị thế quyền chọn đang nắm giữ, thay vì chỉ nhìn vào biến động giá hàng hóa cơ sở.
Ngoài ra, biến động giá bất ngờ của hàng hóa cơ sở (ví dụ do tin tức thời tiết, báo cáo cung cầu định kỳ) cũng có thể khiến phí quyền chọn thay đổi nhanh và mạnh trong thời gian ngắn, độc lập với yếu tố hao mòn theo thời gian.
Vì sao nhà đầu tư dễ nhầm phí quyền chọn với phí giao dịch
Nguyên nhân chủ yếu là do cả hai khoản đều được thu tại thời điểm giao dịch, khiến nhà đầu tư dễ gộp chung thành một con số. Trên thực tế, phí quyền chọn phản ánh giá trị hợp đồng trên thị trường, còn phí giao dịch là chi phí dịch vụ cố định của đơn vị môi giới. Khi tính toán tổng chi phí tham gia một giao dịch quyền chọn, nhà đầu tư nên tách riêng hai khoản này: phí quyền chọn quyết định mức lỗ tối đa nếu không thực hiện quyền, còn phí giao dịch là chi phí phát sinh bất kể kết quả của hợp đồng ra sao. Quý nhà đầu tư có thể tìm hiểu thêm về cơ chế hợp đồng qua bài Hợp đồng quyền chọn và biểu phí chi tiết qua bài Phí giao dịch quyền chọn.
Câu hỏi thường gặp về phí quyền chọn
Phí quyền chọn có được hoàn lại không?
Phí quyền chọn không được hoàn lại, dù bên mua có thực hiện quyền chọn hay không. Đây là khoản trả để có được quyền chọn, không phải khoản đặt cọc.
Phí quyền chọn cao có đồng nghĩa hợp đồng tốt hơn không?
Không. Phí quyền chọn cao thường phản ánh biến động giá lớn hơn hoặc thời gian đến đáo hạn dài hơn, không phải thước đo “chất lượng” của hợp đồng.
Ai trả phí quyền chọn, bên mua hay bên bán?
Bên mua trả phí quyền chọn cho bên bán ngay khi ký hợp đồng, bất kể sau đó quyền chọn có được thực hiện hay không.
Vì sao phí quyền chọn giảm dần dù giá hàng hóa cơ sở chưa thay đổi?
Hiện tượng này do giá trị thời gian trong phí quyền chọn hao mòn dần khi ngày đáo hạn đến gần, ngay cả khi giá hàng hóa cơ sở giữ nguyên.
Kết luận
Phí quyền chọn (premium) được cấu thành từ giá trị nội tại và giá trị thời gian, đồng thời là mức lỗ tối đa mà bên mua quyền chọn có thể gặp phải. Nắm rõ cách tính phí quyền chọn, các yếu tố ảnh hưởng và cách phí này biến động theo thời gian giúp nhà đầu tư chủ động hơn trong việc quản trị vốn và đánh giá đúng chi phí rủi ro trước khi tham gia thị trường quyền chọn hàng hóa.
Vì sao nên giao dịch quyền chọn hàng hóa tại SACT
SACT là thành viên kinh doanh chính thức số 045 của Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV), hoạt động dưới sự cấp phép của Bộ Công Thương, và được MXV vinh danh “Thành viên đạt xếp hạng Tốt” trong giai đoạn 2022–2024.
SACT hợp tác cùng các đối tác tài chính trong nước và quốc tế như Vietcombank, BIDV, Straits Financial, RJO’Brien, PhillipCapital, Marex, đảm bảo dòng tiền ký quỹ của nhà đầu tư được quản lý minh bạch qua hệ thống ngân hàng.
Trong quá trình tư vấn cho nhà đầu tư cá nhân và doanh nghiệp xuất nhập khẩu, SACT nhận thấy nhu cầu tìm hiểu quyền chọn hàng hóa thường gắn với từng nhóm ngành hàng cụ thể do đó đội ngũ tư vấn của SACT hỗ trợ theo hướng cá nhân hóa dựa trên nhóm sản phẩm nhà đầu tư quan tâm, thay vì áp dụng chung một khuyến nghị cho mọi mặt hàng.
Thông tin liên hệ:
Hotline: 086 5450 045
Email: support@hanghoaphaisinh.com
Website: https://hanghoaphaisinh.com
Trụ sở 1: Tầng 1, CT36A, Định Công, Hà Nội
Trụ sở 2: Tầng 2, 75 Hoàng Văn Thụ, Phường Cầu Kiệu, TP.Hồ Chí Minh
Thông tin tác giả
